25 listopada 1901 r. w Baden-Baden urodził się Rudolf Franz Ferdinand Höss - SS-Obersturmbannführer, komendant niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w latach 1940–1943, członek NSDAP i SS. Zbrodniarz wojenny.Swoją drogę związaną z armią rozpoczął mając 16 lat, gdzie wbrew woli ojca jako ochotnik wstąpił do wojska.
1 sierpnia 1916 r. wstąpił do 21 Pułku Dragonów Badeńskich, w którym wcześniej służył jego ojciec i dziadek. Po przeszkoleniu w szwadronie zapasowym w Bruchsal (Badenia) został przydzielony do Korpusu Azjatyckiego i wysłany na front w roku 1917 r. z samodzielnym oddziałem kawalerii „Pasza II”. W czasie I wojny światowej walczył w Turcji, Mezopotamii i Palestynie. Dosłużył się stopnia feldfebla (sierżant). Został odznaczony Krzyżem Żelaznym II i I klasy oraz Żelaznym Półksiężycem.
Następnie wstąpił w Królewcu do Wschodniopruskiego Korpusu Ochotniczego dowodzonego przez porucznika Rossbacha (Freikorps Rossbach). Po przeszkoleniu w zakresie łączności w Rydze uczestniczył w walkach z oddziałami komunistycznymi na Łotwie. W styczniu 1920 r. oddziały Freikorpsów powróciły z krajów nadbałtyckich do Niemiec i zostały użyte do stłumienia w kwietniu 1920 r. powstania robotniczego w Zagłębiu Ruhry.
Po wojnie należał do Freikorpsu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Ruhry. Skazany w 1923 r. na 10 lat pozbawienia wolności za morderstwo Waltera Kadowa (w odwecie za wydanie przez niego Francuzom Alberta Leo Schlagetera – działacza Freikorpsu w Zagłębiu Ruhry, który za działalność dywersyjną został skazany w 1923 r. na karę śmierci), wyszedł na wolność po 6 latach w ramach amnestii, po czym wstąpił do Związku Artamanów (niemiecki ruch wspólnot robotniczych o zacięciu darwinistycznym).
W 1933 r. z namowy Heinricha Himmlera zgłosił się do Schutzstaffel (SS) i został przyjęty rok później, został też członkiem Totenkopfverband (pol. Oddziały Trupiej Czaszki). Skierowany do Dachau pracował w oddziale wartowniczym i w zarządzie obozu. Doszedł w tym czasie do stopnia SS-Untersturmführera i funkcji Blockführera. W 1938 r. otrzymał awans na SS-Hauptsturmführera i został skierowany do Sachsenhausen, gdzie pełnił funkcję kolejno adiutanta komendanta i Schutzhaftlagerführera (kierownika obozu).
4 maja 1940 r. otrzymał nominację na komendanta planowanego niemieckiego obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Reichsführer-SS Heinrich Himmler powierzył mu zadanie budowy tego obozu. Funkcję komendanta pełnił do 1 grudnia 1943 r. W tym czasie obóz rozrósł się do największego kompleksu obozów III Rzeszy i został przekształcony z obozu koncentracyjnego przeznaczonego głównie dla Polaków w największy znany obóz masowej eksterminacji – głównie Żydów. Höss był osobiście odpowiedzialny za zbrodnię ludobójstwa i metody jej przeprowadzenia – komory gazowe z cyklonem B i krematoria. Rozmiary tej zagłady są oceniane na 1,1 do 1,5 mln istnień ludzkich, sam Höss na swoim procesie oceniał, że do Auschwitz było skierowanych do 2,5 mln Żydów, zastrzegał się jednak, że powtarza to za Adolfem Eichmannem i że było to za dużo jak na możliwości tego obozu. Twierdził, że sam nigdy nie miał wglądu do liczby zgładzonych ludzi. Za swoje dokonania odznaczony został hitlerowskim Krzyżem Zasługi Wojennej II i I klasy.
Po odwołaniu z Auschwitz w stopniu SS-Obersturmbannführera został przeniesiony 1 grudnia 1943 r. na stanowisko komisarycznego szefa urzędu Inspektion der Konzentrationslager (Inspektorat Obozów Koncentracyjnych) w SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt (Główny Urząd Administracji i Gospodarki SS). Był też zastępcą szefa wspomnianego urzędu, Richarda Glücksa. Pracując tam, na osobiste polecenie Himmlera, wrócił jeszcze do Auschwitz 8 maja 1944, by nadzorować w ramach tzw. Akcji Höss masową zagładę Żydów deportowanych z Węgier. Brał udział w ewakuacji obozów koncentracyjnych.
Po wojnie ukrywał się pod przybranym nazwiskiem Franz Lang. Został ujęty 11 marca 1946 r. w Gottrupel koło Flensburga przez Hannsa Alexandra z brytyjskiego oddziału War Crimes Investigation Team (WCIT). Był świadkiem na procesie norymberskim w sprawach Ernsta Kaltenbrunnera, Oswalda Pohla i kierownictwa koncernu IG Farben. Został wydany polskiemu wymiarowi sprawiedliwości na podstawie umowy o ekstradycji i 25 maja 1946 r. wraz z dziewięcioma innymi zbrodniarzami nazistowskimi przetransportowany samolotem z Berlina na lotnisko mokotowskie w Warszawie. Trafił do więzienia mokotowskiego. Stamtąd 30 lipca został przewieziony pociągiem do Krakowa i osadzony w więzieniu Montelupich wraz ze 120 funkcjonariuszami Auschwitz-Birkenau. Oskarżenie przygotował sędzia śledczy Jan Sehn, który w latach 1945–1946 z ramienia Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich prowadził badania na terenie obozu.
Rudolf Höss był sądzony przez Najwyższy Trybunał Narodowy w Warszawie. 21 lutego 1947 został ponownie przewieziony do stolicy. Na miejsce procesu wybrano salę Związku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Smulikowskiego 6/8. Proces rozpoczął się 11 marca 1947 r. i trwał ok. 3 tygodnie. Zeznania złożyło 85 świadków, w tym więzień obozu Auschwitz-Birkenau premier Józef Cyrankiewicz. Proces obserwowało m.in. wielu dziennikarzy oraz przedstawicieli stowarzyszeń więźniów obozu z wielu krajów.
2 kwietnia 1947 r. Rudolf Höss został skazany na karę śmierci. 16 kwietnia 1947 r. Höss został przewieziony do obozu w Oświęcimiu i osadzony w bloku 11 (bloku śmierci). Wyrok wykonano tego samego dnia o godzinie 10:08 rano przez powieszenie. Egzekucja miała się odbyć dwa dni wcześniej, jednak ludność Oświęcimia chciała na Hössie dokonać samosądu, dlatego wykonanie egzekucji przeniesiono, nie podając do wiadomości publicznej.
Przemysław Mazur
Tekst powstał we współpracy z Instytutem Strat Wojennych.