Z okazji 100-lecia nadania Gdyni praw miejskich nakładem Archiwum Państwowego w Gdańsku ukazał się album zawierający niemal 150 fotografii, map i plakatów ukazujących dzieje miasta. Publikacja stanowi kontynuację albumu „Gdynia z żelaza, z betonu…”, wydanego w 2018 roku z okazji 100. rocznicy odzyskania niepodległości.
W najnowszej publikacji pt. „Stulecie Gdyni…” przygotowanej przez pracowników Archiwum – Andrzeja Reglińskiego i Jarosława Drozda – zaprezentowano kolejne materiały, w większości dotychczas niepublikowane. Pochodzą one ze zbiorów gdyńskiego oddziału Archiwum, który od wielu lat gromadzi dokumentację gdyńskich instytucji i przedsiębiorstw, m.in. urzędu miasta, teatrów, kin, domów kultury, Urzędu Morskiego czy Stoczni.
Album otwierają dokumenty sięgające XVII wieku. Wśród nich znajduje się dokument z 1650 r. wystawiony przez króla Polski Jana Kazimierza, potwierdzający przywilej na prowadzenie młyna w Kolibkach. W publikacji znalazły się także XIX-wieczne mapy obszarów ówczesnych wsi i przystani rybackich, takich jak Gdynia, Obłuże, Chylonia czy Cisowa, które przypominają, że miasto nie powstało na pustym terenie, lecz narodziło się z połączenia kilku historycznych osad kaszubskich o wielowiekowej metryce.
Ważny moment w dziejach Gdyni prezentuje dokument z 20 kwietnia 1920 roku, który informuje o powierzeniu inżynierowi Tadeuszowi Wendzie misji przeprowadzenia badań niezbędnych do wyboru odpowiedniego miejsca na port. O strategicznym znaczeniu Gdyni i portu dla odrodzonego państwa polskiego świadczą fotografie z wizyt najwyższych przedstawicieli władz, m.in. Józefa Piłsudskiego, prezydenta Ignacego Mościckiego oraz ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego.
Znaczna część fotografii pochodzi z początku lat 30. XX wieku i dokumentuje dynamiczny proces kształtowania się miasta, portu i stoczni. Widoczne są na nich jeszcze wiejskie oraz niemal nienaruszone nadmorskie krajobrazy, które stopniowo ustępują miejsca nowym inwestycjom. Na zdjęciach ukazani są także budowniczowie, robotnicy i pracownicy portowi, przypominając, że rozwój miasta był efektem ogromnego, zbiorowego wysiłku tysięcy ludzi.
Publikacja prezentuje również przedwojenne centrum Gdyni, które – jak podkreślono w publikacji – „oparto na ideach modernizmu, gdzie priorytetem stały się dostęp do słońca i przestrzeni”. Przywołana została także postać inżyniera Adama Kuncewicza, jednego z głównych twórców koncepcji urbanistycznej miasta, którego wizja zakładała „racjonalny podział obszaru miasta na strefy funkcjonalne – portową, przemysłową, reprezentacyjne śródmieście oraz nowocześnie zaprojektowane dzielnice mieszkalne”. Fotografie ukazują więc charakterystyczne dla Gdyni szerokie ulice oraz zabudowę będącą przykładem nowoczesnego myślenia o urbanistyce i architekturze. W przypadku tego miasta – jak podkreślono w publikacji – modernizm zyskał unikalny wyraz dzięki twórczemu włączeniu motywów marynistycznych, takich jak zaokrąglone narożniki, okrągłe okna przypominające bulaje czy balkony stylizowane na pokłady statków. Wśród zaprezentowanych obiektów znalazły się m.in. kamienica Leona Mazalona, kamienica Orłowskich przy ul. Świętojańskiej, w której przed wojną mieścił się luksusowy dom towarowy „Bon Marche”, kamienica Józefy Wieczorkowskiej przy ul. Świętojańskiej 78A oraz kamienica Pręczkowskich przy Skwerze Kościuszki.
Zdjęcia prezentują również port i stocznię gdyńską w okresie powojennej odbudowy, a także przeobrażenia, jakie w krajobrazie Gdyni zachodziły w latach 50., 60. i 70. XX wieku. Fotografie autorstwa Mariana Dobrzykowskiego, Janusza Uklejewskiego i Marka Zarzeckiego dokumentują inwestycje związane z modernizacją miasta oraz budowę nowych osiedli mieszkaniowych, m.in. przy ul. Partyzantów, a także w Chyloni i Redłowie.
Publikacja przywołuje także ważne momenty z historii Gdyni, takie jak protesty robotnicze w grudniu 1970 roku czy wizyta papieża Jana Pawła II w 1987 roku. Całość uzupełniają fotografie i plakaty wydarzeń sportowych i kulturalnych organizowanych w latach 1945-2003, w tym Festiwalu Filmów Fabularnych i festiwalu Open’er.
Istotny element albumu stanowią opisy materiałów ikonograficznych, które ukazują przedstawione wydarzenia w szerszym, historycznym kontekście. Dzięki temu publikacja stanowi bogato ilustrowane kompendium wiedzy o narodzinach i rozwoju Gdyni – miasta-fenomenu, które do dziś stanowi inspirujący symbol nowoczesności, odwagi i wiary w siłę ludzkich marzeń.
Sprzedaż publikacji w cenie 47 zł prowadzi Archiwum Państwowe w Gdańsku.
Publikacja jest także dostępna w formacie PDF na stronie Archiwum. Tu link: https://www.gdansk.ap.gov.pl/ksiazka/stulecie-gdyni-w-zasobie-apg.pdf